De mens is een op te voeden wezen: dat is de basisuitspraak van de traditionele cultuur. Op deze antropologische hypothese ontwikkelt zich de visie op het kind, de visie op de relaties met kinderen, de visie op volwassenen, op ethiek, op moraal, op religie, op recht, op politiek - op basis van deze antropologische hypothese ontstaat het traditionele wereldbeeld. De consequenties van deze visie gelden voor alle levensgebieden. Nadien is het vanzelfsprekend dat een mens steeds beter worden kan en moet, en dat er algemeen geldende normen bestaan, zoals juist en onjuist, goed en kwaad. Vooral in de religie is het opvoedende denken verankerd, maar ook in de morele eisen van de huidige tijd, die aanspraak maken op objectieve waarheid en precies weten wie aan de goede kant van het leven staat en wie niet. Het Boven-Onder is de basis van de traditionele patriarchale levensfilosofie en deze levensfilosofie heeft de, tegenwoordig wereldwijd verbreide Europese cultuur van het avondland, bepaald.

Het patriarchale tijdperk gaat echter zijn einde tegemoet - dat wordt bewezen door het millioenenvoudige leed van de beide wereldoorlogen, van de Holocaust en van de bedreiging van de milieuvernietiging. De nieuwe psychische voorbeelden, die de mensheid de weg naar de toekomst wijzen, zijn de waardering voor de innerlijke wereld van de ander, het existentiële weten van de ene wereld, de leidende gedachte van gelijkwaardigheid van alle fenomenen, die in hun veelvoudigheid met elkaar een respectvol gesprek aangaan. Deze nieuwe voorbeelden strekken zich ook uit op de relaties tot kinderen, ontdekken daar de paternalistisch-imperialistische impuls en rekenen er mee af: kinderen zijn geen producten van opvoeding, met de daaruit voortvloeiende noodzakelijke opvoedingsrelatie, maar kinderen zijn heel normale mensen, met wie heel normale relaties zijn te onderhouden, net zoals dit voor de relatie met Europese en Afrikaanse mensen geldt, voor mannen en vrouwen, voor de verschillende religies, filosofieën, culturen van deze aarde. Het gaat niet meer om "Maakt de aarde tot Uw onderdaan", maar het gaat er om met de anderen (stenen, planten, dieren, mensen - het hele universum en natuurlijk ook kinderen) in relatie te treden en met respect voor ieders waarde/waardigheid de eigen wensen naar voren te brengen.

Amication is een nieuw ontdekt land, dat gelijktijdig oeroud is en in iedere mens leeft. De weg daar naar toe begint met een uitnodiging: terughoudend zijn - met name tegenover het kind, dat iedereen zelf ook is. Het afrekenen met de pedagogisch-patriarchale wereldinterpretatie vindt voor iedereen plaats in het eigen hart, tenminste wanneer die afrekening plaatsvindt. Want daar - in de psychische constitutie- worden de mensen op het spoor gezet van en gebonden aan de traditionele visie, worden de kinderen tot pedagogisch-patriarchale mensen gemaakt. De amicatieve levensfilosofie heft deze binding op.

 ««   

3         De fundamenten van de amicatieve levenwijze.

1. Eigenliefde.

Ieder mens kan van zichzelf houden, zoals hij is. Deze constructieve visie op zichzelf komt voort uit de levenswil en wordt door niets en niemand betwijfeld. Eigenliefde is zonder egoïsme en door naastenliefde omgeven.

2. Volwaardigheid.

Iedereen is vanaf het begin een volwaardige mens. Niemand moet aan zichzelf werken, zichzelf verbeteren, opgevoed worden, om een "juiste" of "betere" mens te worden, want iedereen is op ieder moment van zijn leven een volwaardige mens. Men kan zichzelf altijd veranderen: dit gebeurt altijd op het 100-%-niveau van de volwaardigheid en eigenliefde.

3. Zelfverantwoordelijkheid.

Mensen worden met de bekwaamheid geboren om voor zichzelf verantwoordelijk te zijn en om waar te nemen hetgeen voor zichzelf het beste is. Dit is geen eigenschap die zich pas in de loop van het groter worden ontvouwt, maar een bekwaamheid, die vanaf het begin opbeperkt aanwezig is. De zelfverantwoordelijkheid gaat nooit helemaal verloren, wat er ook in het leven gebeurt.

4. Soevereiniteit.

Niemand moet iets doen of laten, wat hij niet doen of laten wil. Niemand is onderworpen aan een of andere plicht, waar hij zelf niet mee instemt. Geen enkele norm heeft het recht zich boven iemand te plaatsen. Waar iemand ook mee geconfronteerd wordt, ieder beslist vanuit die eigen soevereiniteit zelf, hoe hij daarmee zal omgaan. De uit de soevereiniteit voortkomende vrijwilligheid opent de toegang tot congruentie, authenticiteit en empathie.

5. Gelijkwaardigheid.

Niets en niemand staat boven of onder iemand anders: het paradigma van de gelijkwaardigheid van alle fenomenen is van kracht. In plaats van het verticale denkbeeld met zijn boven-onder-structuur, bestaat het horizontale beeld van de grote vlakte, waarop ieder product dat tot de dingen of tot de niet-dingen behoort een gelijkwaardige plaats heeft. De afzonderlijke persoon gaat op eigen verantwoordelijkheid met deze veelvoudigheid om. Welke beslissing hij ook moge nemen en op basis van welke criteria hij zijn keuze ook maakt, nooit zal datgene, waarvoor hij niet gekozen heeft, als minderwaardig worden geclassificeerd. Iedereen verbindt de postmoderne gelijkwaardigheid met persoonlijke verantwoordelijkheid voor zijn eigen constructieve en subjectieve ethiek.

6. Subjectiviteit.

Mensen interpreteren de wereld - ieder op zijn eigen subjectieve manier. Objectieve, van mensen losgekoppelde waarheden bestaan niet. Ook natuurwetenschappelijke inzichten, zijn uiteindelijke inzichten van concrete mensen met hun subjectieve wereldbeschouwing en zijn onderworpen aan de loop van de geschiedenis. Dat betekent dat niemand met recht aan iemand anders, zijn eigen visie op de dingen opdringen kan. ("Zie dat nu maar in, ik heb gelijk"), maar dat iedereen zijn eigen subjectieve visie uitdraagt.

7. Foutloosheid.

Niemand kan een echte fout maken - want er bestaat geen objectieve, boven de afzonderlijke persoon verheven, maatstaf. Overtredingen tegen afspraken zijn geen fouten in de objectieve zin van het woord, maar zijn zinvolle afwijkingen van de vastgestelde weg. Men kan zich ieder moment corrigeren; daarbij wordt de gecorrigeerde stap toch gewaardeerd als "zinvol handelen in het verleden".

8. De sociale dimensie van de mens.

Mensen zijn sociaal constructief, met deze potentie worden ze geboren. Zij houden rekening met de ander, om van deze, belangrijke dingen voor zichzelf te krijgen: geborgenheid, sympathie, liefde. Vanwege het eigen voordeel houdt de een rekening met de ander ("sociaal automatisme"), hij zorgt ervoor dat het de ander goed gaat, want dit heeft liefde en aandacht van de ander tot gevolg. Sociaal gedrag is de uitwerking van de eigenliefde. Niemand hoeft sociaal gedrag, naastenliefde, het rekening houden met de ander, geleerd te krijgen: mensen zijn hiertoe reeds bij de geboorte in staat en ze maken er ook gebruik van in het eigen voordeel (maar het is wel zo, dat ze in de ontplooiing van deze eigenliefde gestoord worden).

9. Waardering voor de innerlijke wereld.

Zelfverantwoordelijkheid en subjectiviteit betekenen een eigenstandige en soevereine innerlijke wereld bij iedere afzonderlijke persoon. "Innerlijke werelden" bestaan er als universeel principe van de innerlijke structuur overal: in atomen, stenen, planten, dieren, mensen. Voor de innerlijke wereld van de mens bestaat fundamentele waardering, in die innerlijke wereld wordt nooit ingegrepen in de betekenis van, dat daar iets zou moeten zijn, wat de ander niet wil hebben ("Zie in, dat!”).

10. Zelfhandhaving in de buitenwereld.

De waardering voor de innerlijke wereld betekent niet het moeten dulden van handelingen in de buitenwereld. Op het gebied van het handelen gedraagt iedereen zich zo, zoals dat voortvloeit vanuit zijn verantwoordelijkheid voor zichzelf. Dit gedrag in de buitenwereld kan overeenkomen met de voorstellingen die de ander daarvan heeft, of het kan daar ook aan tegengesteld zijn. Bij een confrontatie of een onoverbrugbare tegenstelling heeft ieder het recht, ten behoeve van het veiligstellen van de eigen identiteit, zo weerbaar te zijn als iemand kan en wil. Maar bij alle zelfhandhaving in de buitenwereld - gaat de waardering voor de binnenwereld van iedere mens niet verloren.

11. Empathie.

De vrijwilligheid en de waardering voor de innerlijke wereld maken het mogelijk, dat het invoelingsvermogen van de mens zich zo ontplooien kan, zoals ieder dat werkelijk wil - en niet zo, zoals het op een of andere manier zou moeten zijn. De empathische potentie van de mens komt vrij. Antwoorden op de vraag "Wie ben ik?" en "Wie ben jij?" worden bij het opsporen van de werkelijk existerende persoon, die ieder zelf is en die de ander is, op een dieper gelegen emotioneel vlak gevonden. Dit geldt echter steeds in zoverre, iemand dit, rekening houdend met de omstandigheden, voor zichzelf wil realiseren (er bestaat geen plicht tot empathie). Een bijzonder gebied, dat in de empathie ligt opgesloten, is de omgang met conflicten: "de empathische conflictoplossing" treedt in de plaats van destructieve gevechten.

12. Opvoedingsvrijheid.

Het respect voor de innerlijke wereld, het weten van de subjectiviteit van inzichten en de erkenning van de gelijkwaardigheid van alle fenomenen, hebben het einde van de culturele missioneringgedachte tot gevolg. Een andere cultuur, religie, ethiek, filosofie, etc. hoeft niet meer naar de eigen voorstellingen, omgevormd te worden. Dit geldt ook ten opzichte van kinderen en betekent de overwinning op de kerngedachte die de opvoeding altijd heeft bepaald: dat men van kinderen mensen kan maken, die overeenkomen met de voorstellingen die voortvloeien uit de toevallige cultuur van hun ouders. De relatie tot het kind komt in de plaats van opvoeding tot mens.

 ««   

4        Het begin van de Amication.

In het begin van de 70-er jaren werd de ouder-kind-relatie aan een radicale, tot dan toe ongekende analyse, onderwerpen. Er waren wetenschappers en onderzoekers die een nieuw uitgangspunt kozen. Deze vroegen niet meer in objectieve zin "Wat is werkelijk goed voor het kind?", maar ze vroegen vanuit een authentiek-personale basis: "Wie ben ik, wat wil ik, wat is goed voor mij in de communicatie met kinderen?"

De achtergrond van deze nieuwe vraag is het postmoderne paradigma van de gelijkwaardigheid, dat in plaats is gekomen van de traditionele boven-onder-structuur. De vraag "Wat is goed voor mij in de communicatie met kinderen?" komt hierbij niet van een volwassene, die zichzelf boven het kind ziet staan en die zijn bevoogdende houding door een uitbuitende houding heeft vervangen. De vraag " Wat is goed voor mij in de communicatie met kinderen?" komt veeleer van een volwassene, die zich in zijn algemeenheid ten opzichte van iedere andere persoon en ook ten opzichte van kinderen, in een gelijkwaardige positie ziet en die gewend is zijn relaties van gelijk tot gelijk waar te maken, en dit ook wil doen in relatie tot kinderen (en dat is nieuw). Hij brengt zichzelf authentiek in, in de relatie tot het kind en staat daarbij open voor het evenzo ongeveinsde communicatieaanbod van zijn tegenspeler - van de gelijkwaardige communicatiepartner, het kind.

Vanuit deze basis wordt een existentiële weg naar het kind ingeslagen, die niet door pedagogische uitgangspunten is voorgestructureerd, maar die ongeveinsd en radicaal-eerlijk is: vanuit het ik naar de subjectieve identiteit van iedere jonge mens. Deze positie gaat uit van de existentiële gelijkheid van mensen en hun inzichten en verlaat daarmee de pedagogiek en de opvoeding met haar, op het objectieve denken gebaseerde sturings- en vormingsopdracht.

De volwassene heeft nu, in de omgang met het kind, een besef van de eigen identiteit, dat vrij is van opvoedingsdoeleinden. Methoden en technieken, strategieën en didactieken - al datgene, wat veel moeite en kracht vraagt, is van hem afgevallen. De volwassene is eindelijk bevrijd. Hij wendt zich weliswaar van de opvoeding af, maar hij wendt zich niet af van het kind. Hij wil de communicatie met kinderen, echter zonder een of andere opvoeding. Hij betreedt het land van het kind met de vele facetten van zijn persoonlijkheid, met ideeën, voorstellen, kritiek, verklaringen, bemoedigingen, angsten, grenzen, hoop, moed. Met alles, wat voor hem, vanuit eigen subjectieve redenen belangrijk is. Hij komt zonder vormingsopdracht, zonder list en pedagogische missie, authentiek , als persoon.

Dit alles doet de volwassene niet omdat dit nu de objectief beste weg naar het kind is, beter dan pedagogische wegen. Deze volwassene gaat er van uit dat er slechts gelijkwaardige inzichten zijn en dat zijn weg, weliswaar anders, maar niet objectief beter is dan de traditionele, de pedagogische wegen. Hij weet ook, dat in hem zelf - op basis van zijn levensgeschiedenis - een pedagogische identiteit voortleeft en dat hij daaraan parallel een heel ander, een postpedagogisch pad inslaat. Het aan elkaar tegengesteld zijn, ervaart hij niet als onzinnig en belastend, maar als een verbreding en verrijking. Een radicale en onverenigbare tegenstelling tussen de pedagogische en de postpedagogische visie bestaat er weliswaar in theorie, maar niet in de existentiële werkelijkheid van een mens. Deze volwassene voelt ook niet de plicht, zichzelf te veranderen in de richting van een opvoedingsvrije positie: hij is slechts net zoveel en zolang postpedagogisch, als hij dat zelf werkelijk kan en wil realiseren. Hij voedt zichzelf ook niet op - ook niet tot Niet-Opvoeden. Hij accepteert zichzelf zoals hij is, en is ook in relatie tot zichzelf met een postpedagogische communicatie begonnen.

Van 1976-1978 leidde Hubertus von Schoenebeck een twee-jarig wetenschappelijk empirisch onderzoeksproject met kinderen in de leeftijd van 3-17 jaar om de postpedagogische communicatie te verkennen. Aansluitend aan dit onderzoek ontwikkelde hij in 1978 samen met Jans-Ekkehard Bonte, een concept voor een opvoedingsvrije theorie en praktijk, die gebaseerd is op het postpedagogisch idee, de uitspraken van de Kinderrechtenbeweging (Children's Rights Movement) en inzichten uit de Humanistische Psychologie. Dit concept wordt genoemd "Freundschaft mit Kindern" (vriendschap met kinderen) en "Unterstuetzen statt erziehen" (ondersteunen in plaats van opvoeden).

De ervaringen die hierbij werden opgedaan evenals de reflecties op het onderzoeksproject, openden een, alle levensgebieden omvattende speciale - postmoderne, postpatriarchale en postpedagogische - wereldbeschouwing. Hubertus von Schoenebeck heeft daar de vakuitdrukking "Amication" aan verbonden. Amication is afgeleid van het Latijnse woord "amicus" (vriend) en drukt het centrale element van deze wereldbeschouwing uit: de vriendelijke relatie van de mens ten opzichte van zich zelf, ten opzichte van de ander en ten opzichte van de wereld.

De in het onderzoeksproject (1976-1987) von Hubertus von Schoenebeck gefundeerde postmoderne, postpatriarchale en postpedagogische Amication wordt steeds verder ontwikkeld. Amication omvat - naast de veelzijdige andere facetten van de menselijke werkelijkheid - een existentiële filosofie en ethiek, emotionaliteit en praktijk: het duiden van de wereld, het waarderen van iedere werkelijkheid, het alles begeleidende voelen en het alledaagse handelen.

 ««   

5        De bevrijding van de volwassenen.

De bevrijding van het pedagogische denken omvat ook de volwassenen zelf. Ook de volwassenen hadden niet opgevoed hoeven te worden, en ook volwassenen hoeven niet meer aan zichzelf te werken om betere mensen te worden. Volwassenen zijn net als kinderen vanaf het begin volwaardige mensen geweest en deze volwaardigheid geldt ook vandaag en voor de rest van het leven. Iedereen was en is 100% een volwaardige mens, voor zichzelf verantwoordelijk vanaf het begin, vol eigenliefde en constructieve sociale gerichtheid.